Parabens
Τα parabens και τα παράγωγά τους παίζουν σήµερα κυρίαρχο ρόλο στη συντήρηση των καλλυντικών. Τα parabens χρησιµοποιήθηκαν ως συντηρητικά φαρµακευτικών σκευασµάτων στα µέσα του 1920 και κατόπιν χρησιµοποιήθηκαν τόσο για τη συντήρηση των τροφίµων όσο και για τη συντήρηση των καλλυντικών. Το 1981 ο FDA κατέγραψε την παρουσία τους σε περισσότερα των 13.200 προϊόντων.
Ιδιότητες των parabens
Η µέχρι σήµερα δηµοφιλής χρήση των parabens στα καλλυντικά προϊόντα σχετίζεται µε µια σειρά ιδιοτήτων που εµφανίζουν τα µόρια αυτά. Αυτές είναι:
• το ευρύ φάσµα δραστικότητάς τους έναντι µεγάλου αριθµού µικροοργανισµών
• η παγκόσµια νοµοθετική αποδοχή τους
• η µεγάλη βιο-αποικοδοµησιµότητά τους
• το χαµηλό τους κόστος.
Επιπλέον, η άριστη χηµική τους σταθερότητα σε µεγάλο εύρος τιµών pH (δραστικά µεταξύ των τιµών 4,5-7,5) και στη µεταβολή της θερµοκρασίας είναι µια ιδιότητα που τους εξασφαλίζει να µη χάνουν σηµαντικό µέρος της αντιµικροβιακής τους δράσης ως αποτέλεσµα υδρόλυσης.
Οι χηµικές δοµές όλων των parabens είναι ίδιες, εκτός από το µέγεθος της αλκυλικής αλυσίδας που περιέχουν στο µόριό τους. Μια σειρά ιδιοτήτων των µορίων αυτών είναι συνάρτηση του µεγέθους της αλκυλικής αλυσίδας. Συγκεκριµένα, µε την αύξηση του µεγέθους της αλκυλικής αλυσίδας, αυξάνει και η αντιµικροβιακή δραστικότητα των ουσιών αυτών.
Η τοξικολογία των parabens
Στο πρόσφατο παρελθόν, η τοξικολογία των parabens αναθεωρήθηκε στην E.E. και τις Η.Π.Α. Σύµφωνα µε την αναθεώρηση αυτή, συνεχίστηκε µεν η χρήση τους στη συντήρηση των τροφίµων, αλλά επαναπροσδιορίστηκαν τα όρια για την ασφαλή τους χρήση (όριο στα τρόφιµα: 0,1%w/w για methyl- και propyl- paraben). Η καθηµερινή ηµερήσια δόση σε parabens στα τρόφιµα καθορίστηκε στα 1-16mg/kg για τα βρέφη και 4-6mg/kg για άτοµα άνω των δύο ετών.
Στα φαρµακευτικά προϊόντα η µέγιστη περιεκτικότητα σε parabens σπάνια περνά το 1%w/w. Στα καλλυντικά, σύµφωνα µε την ευρωπαϊκή οδηγία 76/768/EEC, επιτρέπεται η συντήρηση των καλλυντικών προϊόντων µε MP, EP, PP και BP (είδη parabens) σε µέγιστη συνολική συγκέντρωση του χρησιµοποιούµενου συνδυασµού µέχρι και 0,8%w/w.
Τα parabens συντηρούν λίπη και έλαια, πρωτεΐνες, σαµπουάν και conditioners, προϊόντα προστασίας δέρµατος (καθαρισµού και ενυδάτωσης), αρώµατα, σαπούνια, make-up, αντηλιακά προϊόντα κ.ά.
Προϊόντα που περιέχουν parabens µπορούν να χρησιµοποιούνται για διάφορα µέρη του σώµατος, τόσο περιστασιακά όσο και σε καθηµερινή βάση. Στη δεύτερη µάλιστα περίπτωση, η συχνότητα και η διάρκεια της εφαρµογής (και κατά συνέπεια και η έκθεση του δέρµατος στα µόρια αυτά) µπορεί να είναι µεγάλες και διαρκείς.
Τίθεται λοιπόν το ερώτηµα αν και κατά πόσο τα parabens µπορούν να εισχωρήσουν στο δέρµα και ποιες συνέπειες µπορεί να έχει µια τέτοια διείσδυση.
Η ικανότητα των parabens να διαπερνούν την κεράτινη στοιβάδα του δέρµατος αυξάνει µε την αύξηση του λιπόφιλου χαρακτήρα του µορίου, συνεπώς αυξάνει µε την αύξηση του µήκους της πλευρικής αλυσίδας. Ωστόσο, και ο ίδιος ο µεταβολισµός του δέρµατος µπορεί να συνεισφέρει θετικά σε µια παθητική διάχυση των parabens σε αυτό.
Ο βαθµός διείσδυσης των parabens στο δέρµα επηρεάζεται σηµαντικά και από άλλες ουσίες που χρησιµοποιούνται στα καλλυντικά αλλά και από τον τρόπο παρασκευής του προϊόντος.
Δοκιµές που πραγµατοποιήθηκαν σε ζώα δείχνουν ότι σε γενικές γραµµές τα parabens εισέρχονται και εξέρχονται από τις µεταβολικές πορείες ταχύτατα. Σε αυτές τις εργασίες δηµοσιεύεται ότι το µεγαλύτερο µέρος αποβάλλεται από τα ούρα, κυρίως ως p-υδροξυ-βενζοϊκό οξύ, µετά από 72 περίπου ώρες από την έκθεση.
Θα πρέπει να σηµειωθεί ότι οι ρυθµοί του µεταβολισµού και της απόσπασης των parabens σε ένα ζωντανό οργανισµό εξαρτώνται τόσο από τη δόση και τη βιοχηµική πορεία όσο προφανώς και από το είδος του εξεταζόµενου οργανισµού.
Τα τελευταία χρόνια πληθαίνουν οι µελέτες σχετικά µε τον οιστρογονικό χαρακτήρα των parabens, µε σκοπό να διερευνηθεί αν και κατά πόσο οι ουσίες αυτές επηρεάζουν το ενδοκρινολογικό και το αναπαραγωγικό σύστηµα ζωντανών οργανισµών. Η έκθεση θηλαστικών σε butyl-parabens επηρέασε δυσµενώς την έκκριση τεστοστερόνης και τη λειτουργία του ανδρικού αναπαραγωγικού συστήµατος, ενώ ανάλογες µεταγενέστερες έρευνες «ενοχοποιούν» και τα propyl-parabens για τον ίδιο λόγο. Τα parabens εκδηλώνουν παρόµοιες ιδιότητες και ανάλογη δράση µε εκείνες των οιστρογόνων και προκαλούν αυξηµένη έκφραση των γονιδίων για τους υποδοχείς της προγεστερόνης.
Σήµερα έχει αρχίσει µια συζήτηση για τη βελτίωση των ιδιοτήτων των συντηρητικών των καλλυντικών, αλλά και για την κατανόηση των µηχανισµών αλληλεπίδρασης που έχουν µε τον ανθρώπινο οργανισµό. Η µέχρι τώρα αποκτηθείσα γνώση γύρω από το θέµα των συντηρητικών, θεωρητική και πειραµατική, σε συνδυασµό µε την όλο και αυξανόµενη οικολογική αντίληψη που παρατηρείται στους καταναλωτές αλλά και στις εταιρείες παρασκευής καλλυντικών, ανοίγει νέους δρόµους στην έρευνα για την ασφαλή χρήση συντηρητικών. Σίγουρα όµως η ταύτιση της οµορφιάς µε την υγεία αποτελεί ένα καλό εφαλτήριο για την παραγωγή ολοένα και πιο αποτελεσµατικών και ασφαλών συντηρητικών.
